De waterman Maarten Rossaart is een eigenzinnige en gereserveerde dijkenbouwer en buurtschipper. Als zoon van een dijkwachter heeft hij vanaf zijn jeugd constant contact met het water en er een speciale band mee opgebouwd. Het water is waar hij zich veilig waant, ook wanneer hij het godsdienstig overdraagzame en benauwende milieu probeert te onstnappen.

Niet alleen weet Van Schendel in 'de waterman' een enorm historisch accurate sfeer over te brengen van het 19e eeuwse Nederland, maar hij stelt ook een aantal onrechtvaardigheden en onmenselijkheden flink aan de kaak. Als neoromantische schrijver weet hij de lezer in te laten zien hoe moeilijk het is om je aan van kinds-af-aan aangeleerde ideeën te ontworstelen.