Wat gebeurde er als een Alkmaarder in de middeleeuwen de wet overtrad? Hoe veranderde de manier waarop stadsbestuurders, rechters en burgers dachten over misdaad en straf door de eeuwen heen?

In Stadt van gewelt off van justicie? laat historicus Maarten Müller de historische bronnen zelf aan het woord. Aan de hand van rechtbankdocumenten en rekeningen van de schout onderzoekt hij hoe criminaliteit en rechtspraak zich ontwikkelden in Alkmaar en omgeving. Daarbij valt een trend op die we ook in andere steden zien: zowel geweldsmisdrijven als justitieel geweld namen af, en ook andere vormen van criminaliteit kwamen steeds minder vaak voor.

Müller plaatst deze ontwikkeling in een bredere context, met inzichten uit de evolutionaire psychologie en culturele antropologie. Hij laat zien hoe middeleeuwse opvattingen over ‘goed bestuur’ en burgerschap bijdroegen aan een veiliger samenleving. Burgers zagen hun stadgenoten steeds meer als medeburgers, groepsleden met gedeelde belangen. Degenen die erbuiten vielen – vooral mensen zonder vaste woonplaats – konden overigens nog altijd op weinig begrip rekenen wanneer zij de wet overtraden.

Het boek besluit met een vergelijkend onderzoek naar ernstige misdaden in het baljuwschap van de Nijenburg, ten oosten van Alkmaar.